حشر حيوانات

 ( واذا الوحوش حُشِرتْ ) (تكوير 5)و آنگه که وحوش را همی گردارند.بر اساس آنچه از آيات قرآنى استنتاج مى‏شود حيوانات نيز مانند همه موجودات و همه ذرّات وجود، به سوى معاد در حركت بوده و همگام با همه نظام وجود و به عنوان قطعه‏اى از نظام هستى، در سير و حركت‏اند و حركت و سير آنها هم به آن جايى كه همه حركت‏ها منتهى خواهد شد، منتهى مى‏گردد.حيوانات هم مانند هر موجود ديگرى، داراى جهاز خاص وجودى بوده و داراى مسيرها و طريق‏هاى مختلف و متنوع و در عين حال حساب شده و منظم مى‏باشند و آنها نيز مانند هر موجود ديگرى، طبق راه و مسيرى كه در پيش دارند و در پيش مى‏گيرند به نقطه‏اى كه همه وجود به سوى آن در حركت است يعنى به سوى مبدأ متعال و روز معاد و قيامت در حركت‏اند و در آن روز، به نتيجه حركت خود و مسير و راهى كه در پيش دارند، خواهند رسيد. در قرآن كريم بعضى از آيات وجود دارد كه با صراحت به سير و حركت حيوانات و همه جنبنده‏ها و پرنده‏ها به سوى معاد و قيامت اشاره مى‏كند: (وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِى الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ مَا فَرَّطْنَا فِى الْكِتَابِ مِنْ شَىْ‏ءٍ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ)(2) ( نيست هيچ جنبنده‏اى در زمين و نيست هيچ پرنده‏اى كه با دو بال خود پرواز مى‏كند، مگر اينكه همه آنها مانند شما انسان‏ها، امت‏ها یی هستند و ما در كتاب تكوين، چيزى را بى‏حساب به وجود نياورده‏ايم. و سپس همه اين جنبنده‏ها و پرنده‏ها، به سوى پروردگارشان محشور مى‏شوند .) اين آيه با صراحت كامل، همه جنبنده‏ها و پرنده‏ها را- كه شامل تمامى اصناف، انواع و طبقات حيوانات مى‏گردد- حساب شده و داراى اجتماعات و مقررات و نظم خاص حاكم در اجتماعات آنها و نيز شعور و اراده و همچنين حركت و سير به سوى معاد و به سوى مبدأ متعال مى‏داند و با وجود صراحت خاص اين آيه در حشر همه حيوانات- كه از جمله (ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ) بر مى‏آيد- هيچ گونه شبهه و ترديدى، در اصل حركت حيوان به سوى معاد باقى نمى‏ماند. قرآن همچنين مى‏فرمايد: ( وَ اذا الوُحُوشُ حُشِرَت )(3).گرچه اين آيه دلالت خاصى دارد و دلالت بر حشر وحوش مى‏كند اما براى متدبر اين حقيقت را مى‏رساند كه غير وحوش نيز محشور خواهند بود. بنابراين وقتى مى‏گوييم همه موجودات، بدون استثنا- به مقتضاى آيات قرآنى- به سوى مبدأ متعال و به سوى معاد، برگشت نموده و حركت مى‏كنند و به مبدأ متعال مى‏رسند و نتيجه حركت خود را مى‏بينند نبايد از اين جملات معناى ناصحيح برداشت نمود و چنين فكر كرد كه در روز قيامت، رسيدن موجودات به مبدأ متعال به يك معنى بوده و رسيدن موجودات به او معناى واحدى دارد بلكه بايد توجه داشت كه رسيدن به مبدأ متعال در خصوص هر موجودى، به معناى خاصى است مثلا رسيدن انسان به مبدأ متعال، با رسيدن موجودات ديگر به او فرق دارد. همچنين رسيدن هر موجودى، غير از رسيدن موجود ديگر است و نيز نتيجه حركت و راه و روش هر كدام از موجودات كه در معاد ظاهر مى‏گردد- نتيجه مخصوصى بوده و غير از نتيجه حركت و راه و روش موجود ديگرى است.
اگر به شما گفته شود: كه در فصل بهار، همه خاك‏ها به حركت در مى‏آيند و نتايج حركت‏ها درفصل تابستان ظاهر مى‏گردد، آيا شما از اين جمله، چنين مى‏فهميد كه همه حركت‏ها نتيجه واحدى خواهد داد و نتيجه‏ها يك نسق و يك نتيجه است؟ و اگر گفته شود: دانه‏ها در اين فصل، حركت آغاز مى‏كنند و نتيجه‏ها در فصل تابستان به ظهور مى‏رسد، آيا شما اين چنين برداشت مى‏كنيد كه نتيجه‏ها در تابستان همه يكى خواهد بود؟ و اگر گفته شود: همه نطفه‏ها در رحم‏ها، حركت‏هاى خود را شروع مى‏كنند و بعد از مدتى نتيجه‏ها ظاهر مى‏شود، آيا شما اين تصور را مى‏كنيد كه نتيجه‏ها يكى خواهد بود؟ اگر گفته شود: همه موجودات، به سوى نقطه‏اى كه (معاد) ناميده مى‏شود حركت مى‏كنند و همه در آن روز، نتايج حركت‏ها را خواهند يافت و همه به مبدأ متعال خواهند رسيد، آيا اين چنين خواهيد فهميد كه نتيجه‏ها يكى بوده و همه، به يك نحو به معناى واحد به او خواهند رسيد؟ خيلى‏ها هستند كه متأسفانه وقتى چنين مى‏شنوند، آن چنان فكر مى‏كنند و سپس با تعجب مى‏پرسند: آيا همه موجودات، مانند انسان به او مى‏رسند و همه موجودات مانند انسان، نتيجه و جزاى اعمال‏شان را مى‏بينند و به بهشت و جهنم مى‏روند و آيا همه ؟ (۱)

پی نوشت :

۱. .گنجینه آداب اسلامی ، ص159تا162

احكام حيوانات

  خداوند براي حيوانات احكام و دستور هاي شرعي را هم قرار داده است ، يعني براي ذبح و خوردن و شكار و نگهباني و پاكي و نجاست و ... درباره حيوانات احكام خاصي تشريع شده است.به عنوان مثال نمونه هايي را ذكر مي كنيم :
.1حيوانات را ذبح شرعي كنيد.
پس اگر به آیات او ایمان دارید از آنچه نام خدا (به هنگام ذبح) بر آن برده شده است بخورید. ( انعام 118)
.2از حيواني كه ذبح شرعي نشده نخوريد.
و از آنچه نام خدا بر آن برده نشده است مخورید، چرا که آن قطعاً نا فرمانی است. و در حقیقت، شیطانها به دوستان خود وسوسه می کنند تا با شما ستیزه نمایند و اگر اطاعتشان کنید قطعاً شما هم مشرکید. (انعام 121)
.3 گوشت هاي حلال كدام است.
از تو می پرسند : چه چیزی برای آنان حلال شده است؟ بگو : چیزهای پاکیزه برای شما حلال گردیده و (نیز صید) حیوانات شکارگر که شما به عنوان مربیان سگهای شکاری، از آنچه خدایتان آموخته، به آنها تعلیم داده اید (برای شما حلال شده است). پس از آنچه آنها برای شما گرفته و نگاه داشته اند بخورید، و نام خدا بر آن ببرید، و پروای خدا بدارید که خدا زودشمار است. (مائده 4)
.4 گوشت هاي حرام كدام است.
بر شما حرام شده است : مردار و خون و گوشت خوک و آنچه به نام غیر خدا کشته شده باشد و (حیوان حلال گوشت) و خفه شده و به چوب مرده و از بلندی افتاده و به ضرب شاخ مرده و آنچه درنده از آن خورده باشد مگر آنچه را (که زنده دریافته و خود) سرببرید و (همچنین) آنچه برای بتان سربریده شده و (نیز) قسمت کردن شما (چیزی را) بوسیله تیرهای قرعه، این (کارها همه) نافرمانی (خدا) است.(مائده 3)
5.حيوانات حلال گوشت كدام است.
برای شما (گوشت) چهارپایان حلال گردیده جز آنچه حکمش برای شما خوانده می شود ... (مائده 1)
هشت فرد (آفرید و بر شما حلال کرد) : از گوسفند دو تا و از بز دو تا . بگو : آیا (خدا) نرها (ی آنها) را حرام کرده یا ماده را ؟ یا آنچه را که رحم آن دو ماده در بر گرفته است ؟ اگر راست می گویید، از روی علم، به من خبر دهید. و از شتر دو و از گاو دو . بگو : آیا خدا نرها (یآنها)را حرام کرده یا ماده ها را ؟ یا آنچه را که رحم آن دو ماده در بر گرفته است ؟ (انعام 144و143)
.6خود و چهار پايانتان از روزي هاي حلال بخوريد.
بخورید و دام هایتان را بچرانید که قطعاً در اینها برای خردمندان نشانه هایی است. (طه 54)
.7موارد استفاده از گوشت حرام.
(خداوند) تنها مردار و خون و گوشت خوک و آنچه را که (هنگام سربریدن) نام غیر خدا بر آن برده شده ، بر شما حرام گردانتیده است. (ولی) کسی که (برای حفظ جان خود به خوردن آنها ) ناچار شود، در صورتی که ستمگر و متجاوز نباشد بر او گناهی نیست، زیرا خدا آمرزنده و مهربان است. (بقره 173)

حقوق حیوانات

بر خلاف آنچه بعضی تصور می کنند، مسئله حمایت حیوانات از مطالبی نیست که دنیای امروز آن را بوجود آورده باشد بلکه به صورت وسیع تر و کاملتر در دستورات اسلامی دیده می شود. این موضوع که ارتباط با بحث قبلی ما دارد می تواند ما را در چهارچوبه قانون اسلام در استفاده از منابع طبیعی که یکی از آنها حیوانات باشند کمک کند . اسلام مناسبات بین انسان و حیوانات را تحت قانون معینی قرار داده و حقوق وسیعی برای آنها قائل شده است که خلاصه آن را در روایت زیر می توانید ملاحظه کنید آنجا که پیغمبر اکرم (ص) می فرمایند : هر حیوان سواری بر صاحب خودش حقوقی دارد:
1-هر گاه در منزلی فرود آید ابتدا او را علوفه دهد.
2-هنگامی که از آب می گذرد او را آب دهد.
3-به صورت او ضربه نزند زیرا او حمد خدا می گوید.
4-جز در راه خدا بر پشت او توقف نکند. (یعنی فقط هنگام راه رفتن بر آنها سوار شوند و هنگام توقف، مثلا موقعی که می خواهد با کسی گفتگوی طولانی کند پیاده شوند.)
5-بیش از قدرت و طاقتش بر او بار ننهد.
6-او را بر راهی که از عهده اش ساخته نیست وا ندارد.و علاوه بر روایت مزبور در ضمن کلمات متعددی که از پیشوایان دین نقل شده وظایفی برای انسان نسبت به حیوانات تعیین شده که خلاصه آن می آید.
1).به علوفه آن به دقت رسیدگی کنید. حضرت موسی بن جعفر (ع) می فرمایند : از جوانمردی مرد است که حیوانات سواری او چاق و فربه باشند. (در فراهم کردن وسایل زندگی آنها کوتاهی نشده باشد.)علی (ع) وقتی غنائم جنگ را تقسیم می کرد و سهام اشخاص را معین می فرمود، برای سواران (آنها که دو اسب یکی به عنوان مرکب و یکی به عنوان یدک همراه خود آورده بودند) سه سهم (دو سهم برای اسب آنها و یک سهم برای خودشان) و برای پیادگان یک سهم قرار می داد.
2).آنها را تشنه نگذارید. امام صادق (ع) می فرمایند : خداوند دوست دارد خنک نمودن جگرهای سوزان را هر کسی قلب سوزانی از چهارپایان و غیر آن را سیراب کند، خداوند او را زیر سایه خود قرار می دهد در روزی که سایه ای جز سایه او نیست.
3).به صورت آنها لطمه نزنید. امام باقر (ع) می فرمایند : برای هر چیزی بهره و احترامی است و بهره چهارپایان در صورت آنها است.
4). پیغمبر اکرم (ص) می فرمایند : چهار زانو بر روی چهارپایان ننشینید و پشت آنها را مجلس خود قرار ندهید.
5).پیغمبر اسلام (ص) می فرمایند : سه پشته بر چهار پا سوار نشوید زیرا نفر سوم ملعون و دور از رحمت خدا است.
6).بار حیوانات لاغر و ضعیف را در هر منزلی فرود آرید.
7).در بیابانهای خشک درنگ مکنید و منزل ننمایید.
8).در صحراهای پرآب و علف آهسته برانید تا حیوانات از آنجا استفاده کنند. پیغمبر اکرم (ص) می فرمایند : خداوند متعال رفق و مدارا را دوست دارد بنابراین اگر بر چهارپایان لاغر و ضعیف مسافرت کردید در هر منزلی بار آنها را پایین آورید و اگر بیابان خشک است از آن بگذرید و در زمین های علفزار منزل نمایید.امام باقر (ع) می فرمایند : در زمینهای علفزار آهسته برانید و در زمینهای خشک در رفتن شتاب کنید.
9).حیوانات را با سرعت نرانید. امام باقر (ع) می فرمایند : شهادت آن کس که از همه حاجیان جلوتر به مقصد رسیده را نپذیرند زیرا او حیوان خود را اذیت کرده است.
10).حیوانات را بیهوده نزنید. پیغمبر اکرم (ص) می فرمایند : اگر حیوانات طغیان و چموشی نموده و رم کردند آنها را بزنید ولی برای لغزیدن یا به زمین خوردن از زدن آنها خودداری کنید.
11).حیوانات را بیهوده نکشید. پیغمبر اکرم (ص) می فرمایند : کسی که گنجشکی را بیهوده بکشد آن گنجشک روز رستاخیز ناله می کند و می گوید : پروزدگارا از این شخص سوال کن که چرا بدون فایده مرا کشت.امام صادق (ع) می قفرمایند : زنی به عذاب خدا گرفتار شد از این جهت که گربه ای را بست تا وقتی که از تشنگی جان سپرد.
12).حیوانات را در مقابل چشم یکدیگر نکشید. امام علی (ع) می فرمایند : گوسفند را در مقابل گوسفندی که به او نگاه می کند ذبح نکنید.
13).بهتر است دست پرورده خودتان را خود ذبح نکنید. شخصی به حضرت رضا (ع) عرض می کند : گوسفندی یکسال در منزل من بود خواستم آن را قربانی کنم ،وقتی او را گرفتم و به زمین خواباندم نگاهی به من کرد من بر او ترحم کردم و کمی صبر نمودم،سپس او را ذبح نمودم. حضرت فرمود : دوست نداشتم این کار را انجام دهی. دست پرورده خودت را ذبح نکن.

حيوانات ماموران الهي

 خداوند كارها را با سبب و واسطه انجام مي دهد. گاهي حيوانات واسطه خير و وسيله آموزش براي انسان هستند . مثلاً : شتر صالح و اژدهاي موسي وسيله امتحان خلق و كلاغ و هدهد آموزش دهنده به انسان شدند، و عنكبوت حافظ پيامبر (ص )
شد. و گاهي واسطه بلا و عذاب الهي بر سر انسانها هستند. مثلاً : ملخ و شپش و وزغ، و در جاي ديگر پرندگان ابابيل مأمور عذاب و واسطه ی بلا بر انسان هستند و نهنگ وسيله اي براي تنبيه يونس شد.ما در اينجا به نمونه هايي اشاره مي كنيم و توضيح بيشتر را مناسب اين مجال نمي دانيم.

مأموران الهي

1.تكه اي از بدن گاو مقتول را زنده مي كند و او قاتل خود را معرفي مي كند.( انّ الله يامر ان تذبحوا بقره )(بقره 63-73)
2.عنكبوت ، پيامبر را در غار حفظ مي كند.( الاّ تنصروه فقد نصره الله ) (توبه 40)
3. كلاغ ، معلم بشر مي شود.( فبعثه الله غراباً ) (مائده 31)
4.هدهد مامور رساندن نامه حضرت سليمان به بلقيس مي شود.( اذهب بكتابي هذا ) ( نمل 21)
.5ابابيل ، مامور سركوبي فيل سواران مي شود.( و ارسل الیهم طيراً ابابيل ) (فيل 3)
.6اژدها وسيلۀ حقانيت حضرت موسي مي شود.( و هي ثعبان مبين ) (اعراف 107)
.7نهنگ ، مامور تنبيه حضرت يونس مي شود.( فالتقمه الحوت )(صافات 142)
.8موريانه وسيله كشف مرگ حضرت سليمان مي شود.( تاكل منسأته ) (سبا 14)
.9سگ اصحاب كهف ، مامور نگهباني مي شود.( و كلبهم باسط ذراعيه بالوصيد ) (كهف 18)
.10 چهار پرنده سبب اطمينان حضرت ابراهيم مي شوند.( فخذ اربعه من الطير ) (بقره 260 )
.11الاغ سبب يقين عزير به معاد مي شود.( وانظر الي حمارك ) (بقره 259)
.12شتر ، گاو و گوسفند در حج ، شعائر الهي مي شوند.( والبدن جعلناها لكم من شعائرالله ) (حج 36)
.13شتر وسيلۀ خداشناسي مي شود.( افلا ينظرون الي الابل كيف خلقت ) (غاشيه 17)
.14حيوان وسيله آزمايش انسان مي شود.( تناله ايديكم و رماحكم ) (مائده 94)
.15حيوان معجزه الهي مي شود.( هذه ناقه الله ) (اعراف 73)
.16حيوان وسيلۀ قهر الهي مي شود. ( الجراد والقمّل و الضفادع.... ) (اعراف 133)

مورچه

حشرات اجتماعی شامل گونه‌های بی‌شماری از زنبورهای عسل ، زنبورهای معمولی و تمام گونه‌های مورچه‌ها و موریانه‌ها می‌شود. حشرات اجتماعی در گروههای فامیلی زندگی می‌کنند و یا به صورت قبیله‌ای زندگی کرده و لانه‌های بسیار بزرگ می‌سازند. در هر قبیله فقط یک حشره ، یعنی ملکه ، تولید مثل می‌کند. بیشتر حشرات دیگر کارگر هستند که به جمع‌آوری غذا و حفاظت از لانه و نوزادان مشغول هستند.

مورچه (formica) حشره‌ای است از راسته نازک بالان که تیره خاصی را به نام تیره مورچگان در این راسته بوجود می‌آورد. مورچه جانوری است اجتماعی و آن دارای گونه‌های بسیاری می‌باشد و مخصوصا برخی گونه‌های نواحی حاره مورچه‌های خطرناک و گوشتخوار هستند. در حدود 8000 گونه مختلف از مورچه‌ها شناخته شده است، مورچه‌ها حشراتی هستند که از نظر هوش و غریزه طبیعی کامل می‌باشند. این حشره در مقایسه با حشرات دیگر ، لانه ساده‌تری دارد، بیشتر آنها در زیر زمین تونلهایی حفر می‌کنند، یا با استفاده از مواد خاکریز درست می‌کنند.

 

نمل به معنی مورچه در قرآن

آیات 16 و 18 و 19 سوره نمل به مورچه اشاره فرموده است. از آیات این سوره به خوبی استفاده می‌شود که داستان حکومت حضرت سلیمان جنبه عادی نداشت، بلکه توام با خارق عادات و معجزات مختلفی بود. در حقیقت خداوند قدرت خود را در ظاهر ساختن این حکومت عظیم و قوایی که مسخر آن بود، نشان داد. خداوند در آیه 16 این سوره می‌فرماید :

« لشگریان سلیمان از جن و انس و پرندگان نزد او جمع شدند. آنقدر زیاد بودند که باید توقف می‌کردند تا به هم ملحق شوند. »

سپس در آیه 18 می‌فرماید :

« به هر حال سلیمان با این لشکر عظیم حرکت کرد تا به سرزمین مورچگان رسیدند. در این حال مورچه‌ای از مورچگان همنوعان خود را مخاطب ساخت و گفت : ای مورچگان! داخل لانه‌های خود شوید تا سلیمان و لشگریانش شما را پایمال نکنند، در حالی که نمی‌فهمند. »

در آیه 19 : « سلیمان از شنیدن سخن این مورچه تبسم کرد و خندید. »

در اینجا سلیمان رو به درگاه خدا کرد و چند تقاضا نمود :

« پروردگارا! راه و رسم شکر نعمتهایی را که بر من و پدر و مادرم ارزانی داشتی به من الهام فرما. دیگر اینکه مرا موفق بدار تا عمل صالحی به جای آورم که تو از آن خشنود می‌شوی و بالاخره مرا به رحمتت در زمره بندگان صالحت داخل گردان. »

یعنی هدف نهایی بدست آوردن قدرت انجام عمل صالح است و عمل صالح نیز مقدمه‌ای است برای جلب خشنودی و رضای خدا که هدف نهایی است.

تنوع مورچه‌ها در هر دسته

همه مورچه‌ها دارای زندگی اجتماعی هستند، یعنی مورچه‌ها در دسته‌های جدا از هم زندگی می‌کنند. در هر دسته سه نوع مورچه وجود دارد: ملکه که وظیفه آن تخم گذاری و به دنیا آوردن نوزادان است. عده‌ای مورچه‌های کارگر هستند که فاقد بال می‌باشند و کار آنها جمع‌آوری دانه‌ها و مواد غذایی و حفر لانه و نگهداری تخمها و نوزادان می‌باشد. تعداد کمی از افراد یک لانه ، مورچه‌های نر ماده هستند که دارای چهار بال نازک می‌باشند. اندازه گروههای مورچه‌ها بسیار متنوع است. برخی از این گروهها یا دسته‌ها فقط شامل چند دوجین مورچه هستند، در حالی که در دسته‌های دیگر صدها هزار مورچه فعال زندگی می‌کنند.

ساختمان مورفولوژیکی مورچه

مورچه‌ها گر چه از نظر اندازه ظاهری با یکدیگر فرقهای زیادی دارند، ولی از جهت شکل ظاهری کم و بیش شبیه یکدیگر هستند. بر روی سر مورچه یک جفت شاخک یا آنتن وجود دارد. این شاخکها مدام حرکت می‌کنند، زیرا اینها شاخکهای معمولی نیستند، بلکه اندامهای بویایی جانور به شمار می‌روند. بنابراین مورچه در عین حال که فاقد بینی است، ولی حس بویایی دارد. شاخکها همچنین به مورچه کمک می‌کنند تا مورچه‌های دیگر را بشناسند و با آنها ارتباط برقرار کنند.

سر مورچه شامل مغز ، یک جفت چشم مرکب و آرواره‌های قوی و دهان است. علاوه بر چشم مرکب ، بیشتر مورچه‌ها دارای اندام بینایی دیگری به نام چشم ساده هستند. بین شکم و تنه این حشرات پایه‌ای وجود دارد که بوسیله آن شکم می‌تواند حرکات زیادی در جهات مختلف انجام دهد. مورچه‌های کارگر دارای سر کوچکی هستند، در صورتی که نر ماده‌ها دارای سری بزرگ می‌باشند. آرواره‌های این حشره نسبتا قوی است و پاهایش به چنگال ختم می‌شوند.

بالهای جنس ماده حشره مذکور پس از جفت گیری می‌افتند. عمر مورچه‌های کارگر 8 تا 10 ماه ، مورچه ملکه یک سال و مورچه‌های نر ماده فقط دو هفته است، یعنی پس از جفتگیری با ماده می‌میرند.

غذای مورچه‌ها

هزاران نوع مورچه در جهان زندگی می‌کنند که هر نوعی زندگی و غذای مخصوص به خود را دارند.

مورچه خرمن چین : مورچه‌ای است که از گیاهان اطراف خود دانه می‌چیند و به لانه خود می‌برد و از آنها استفاده می‌کند.

مورچه شیر دوش یا گله‌دار : این مورچه‌ها به شکار شته‌ها می‌روند، آنها را گله گله در لانه جای می‌دهند و با نواختن ضربه‌های محکمی بر پهلویشان ، مایع شیرین مزه‌ای از اندامشان برای خود می‌دوشند.

مورچه‌های باغبان : دسته دیگر از مورچه‌ها باغبانی می‌کنند، یعنی قارچهای بسیار ریزی را می‌پرورند و خوراکشان را فقط از آنها تهیه می‌کنند. برای کشت قارچها نیاز به باغچه‌ای هم دارند که برای این کار خمیری فراهم می‌کنند و قارچهای مورد نظر خود را بر روی آن می‌کارند.

مورچه‌های آسیابان : این نوع مورچه‌ها با کله بزرگ و فکهای نیرومندشان دانه‌ها را آسیاب می‌کنند.

انواع مورچه‌ها

مورچه‌های تپه ساز ، همچون مورچه‌های چوب‌زی در انگلستان فراوان هستند. این مورچه‌ها چنان بلند خانه سازی می‌کنند که گاهی ارتفاع ساختمان‌هایشان به یک متر و پهنای آن به 30 سانتی متر می‌رسد.

برخی از مورچه‌ها ، برده‌دار هستند، یعنی دسته دسته همچون گروههایی که عازم ماموریت نظامی هستند، به سراغ مورچه‌های کوچکتر می‌روند. تخمها ، کرمها و شفیره‌های آنها را غارت می‌کنند و از آنها نگهداری می‌کنند تا بالغ شوند و در این هنگام آنها را به بیگاری وامی‌دارند.

در آفریقای مرکزی ، آمریکای جنوبی و نیز آسیای جنوبی ، پاره‌ای از انواع مورچه‌ها ، گوشتخوار هستند. گاهی آنها را مورچه‌های قزاق گویند. چون بسیار بی‌رحم هستند و در ستونهای طولانی مانند نظامیان جنگجو در جستجوی جانداری به راه می‌افتند تا از گوشت بدن او تغذیه کنند.

زندگی اجتماعی مورچه‌ها

در حدود 8000 گونه مختلف مورچه وجود دارد و همه آنها در گروههای فامیلی زندگی می کنند این حشره درمقایسه با حشرات دیگر لانه ساده‌تری می‌سازد بیشتر آنها در زیر زمین تونلهایی حفر می‌کنند یا با استفاده از موادی خاکریز (پرچین) درست می‌کنند در طول تابستان مورچه‌های بالدار از لانه بیرون آمده و بطور دسته جمعی حرکت می‌کنند آنها جفت گیری می‌کنند و برای تشکیل اجتماع جدیدی پرواز کرده و می‌روند.

مورچه‌های صحرا نشین اجتماعی در طول شب یک توده مخروطی موقت درست می‌کنند آنها برای این کار از بدنشان استفاده می‌کنند مورچه‌ها به همدیگر می‌چسبند و از یک شاخه درخت آویزان می‌شوند آنها بوسیله پنجه‌هایشان به یکدیگر می‌چسبند و این مخروط را می‌سازند. یک لانه مورچه از چندین اطاقچه که بوسیله تونلهایی به هم مرتبط می‌شوند، تشکیل شده است.

چرخه زندگی مورچه

چرخه حیات مورچه بسیار جالب است. ماده‌های یک کلنی یعنی ملکه تا ارتفاع زیادی در آسمان به پرواز در می‌آیند و نرها نیز به دنبالشان می‌روند. پس از این پرواز جفت گیری ، نرها فورا می‌میرند و ملکه پایین می‌رود و به تنهایی آغازگر یک گروه یا دسته جدید می‌شود. او آشیانه‌ای حفر می‌کند و تخم می‌گذارد. پس از آن که کرمهایی که فاقد پا هستند، از تخم بیرون می‌آیند، ملکه مادر به آنها کمک می‌کند تا پیله‌ای به دور خود بتنند. هنگامی که مورچه جوان به اندازه کافی رشد کرد، ملکه یک سر پیله را سوراخ می‌کند و مورچه را از داخل محفظه خود خارج می‌سازد. این کارگران تازه نفس ، تقریبا به فوریت زندگی پر کار و فعال خود را آغاز می‌کنند که وقف ملکه و بقیه اعضای گروه است.

 

مورچه کوچک با دنیای بزرگ سراسر راز

  مورچه کوچک با دنیای بزرگ سراسر راز

 راز زندگانی مورچگان اسرار زندگی مورچگان و خداشناسی

یکی از رهنمودهای قرآن کریم دعوت بشر به دقت و مطالعه در جهان هستی و اسرار آفرینش است اگر در صفحات کتاب خلقت دقت کنیم متوجه می شویم
که هر پدیده و موجودی در این جهان خود دنیایی از شگفتی است و به ما درسهایی بزرک از خداشناسی را می آموزد توصیه به مطالعه در پدیده های آفرینش در رهنمودهای پیشوایان اسلام نیز به چشم می خورد و این از جایگاه رفیع علم و دانش در تعالیم اسلام حکایت می کند

سری به دنیای مورچه ها می زنیم مورچه ها این حشرات کوچکی که در سطح پهناور زمین در جنب و جوشند و گاهی نیز جثه های کوچک آنها در زیر قدمهای سنگین ما درهم شکسته می شود - دارای خلقتی اسرار آمیز هستند.

حضرت علی (ع) در توصیه ای می فرماید :

در آفرینش مورچه - دقت کنید در اعضایی که برای این حیوان به منظور خوردن غذا و هضم کردن آن قرار داده شده و آنچه در درون این جثه کوچک گنجانده شده و آنچه در سر این حشره از چشم و گوش و عضوهای دیگر موجود است اندیشه و تفکر کنید.
***اسرار حیرت انگیزی که در ساختمان بدن مورچه وجود دارد و همچنین نوع فعالیت و زندگی این حشره کوچک - نمونه جالبی از قدرت آفریدگار جهان است حشره شناسان با مطالعه لاشه های مورچگانی که به صورت فسیل از میلیونها سال قبل باقی مانده است - توانسته اند به جزئیات زندگی مورچه ها در آن اعصار پی ببرند آنچه تعجب حشره شناسان را برانگیخته این است که وضع زندگی مورچه ها طی گذشت میلیونها سال - تفاوت محسوسی نکرده است مورچه ها به اندازه ای قوی هستند که می توانند اشیایی را که چند برابر وزن خودشان است.

به آسانی حمل کنند بدن مورچه از سه بخش اصلی سر و سینه و شکم تشکیل شده است در ناحیه سر اعضای حساس مانند مغز و چشمها و شاخکها و دهان قرار گرفته است مورچه دارای پنج چشم است که سه تا از آنها روی پیشانی و دو تا در طرفین سر واقع شده است چشمهایی که در طرفین سر واقع شده است از نوع چشم مرکب است دهان مورچه دارای آرواره های نیرومندی است که به وسیله آنها دانه های خشک را خرد می کند و بارهای سنگین را به لانه می رساند.

دهان اغلب مورچه ها نقش یک سلاح دفاعی را نیز ایفا می کند به طوریکه به وسیله گاز گرفتن - از خود دفاع می کند.
***شاخکهای مورچه یکی از اعضای حساس آن به شمار می رود زیرا وسیله استشمام بوهاست شاخکها به چند بند تقسیم شده اند که هر بند مخصوص استشمام یک نوع رایحه است شاخکها وسیله صحبت کردن مورچه ها نیز می باشد.

حتما دیده اید که وقتی دو مورچه به یکدیگر می رسند شاخکهای خود را به هم می زنند و مثل این است که با هم صحبت می کنند شاخکها وسیله ای برای ادای مقاصد درونی مورچه هاست مورچه ها وقتی می خواهند از لانه خود دفاع و یا مقدمات عملیاتی را فراهم کنند رفتار آنها غیرعادی و عجیب می شود.
در این صورت با کمی دقت می توان دریافت که مورچه ها درحال رد و بدل اطلاعات و یا تقسیم کار بین خود هستند هر وقت حادثه ای در لانه مورچه ها رخ دهد در فاصله بسیار کوتاهی مانند گذشتن یک صاعقه این موضوع در لانه مورچه ها پخش شده و همه از آن آگاه می شوند چگونگی ارتباط تماس و یا به عبارتی سخن گفتن مورچه ها با یکدیگر - دارای اسرار زیادی است.

قرآن کریم نیز درجریان نقل داستان حضرت سلیمان به این حقیقت در زندگی مورچه ها اشاره کرده است و در آیه ۱۸ سوره نمل درباره سلیمان و لشگریانش هنگامی که به سرزمین مورچه ها رسیدند چنین آمده است

تا به سرزمین مورچگان رسیدند مورچه ای گفت : ای مورچگان - به لانه های خود بروید تا سلیمان و لشگریانش شما را پایمال نکنند درحالیکه نمی فهمند.

از دیگر شگفتی های زندگی مورچه ها نوع لانه سازی آنهاست لانه آنها بی شباهت به یک شهر نیست و دارای راهها و تقاطع ها و طبقات مختلفی است.

هر طبقه ای در لانه مورچه ها مخصوص کار خاصی است به همین دلیل درجه حرارت هریک از طبقات با دیگری فرق می کند مورچه نیز مانند زنبور عسل با روشی خاص لانه خود

را گرم و یا سرد می کند تعداد طبقات لانه مورچه گاهی به چهل طبقه نیز می رسد و هرطبقه تقریبا ۵ میلی متر ارتفاع دارد و قطر دیوارها حدود یک میلی متر است، مورچه ها حشراتی فعال و پرکار هستند حتی شبها هم در خارج از لانه دست از کار نمی کشند کارهایی که این حشره در داخل لانه اش انجام می دهد بسیار بیشتر از جنب وجوش او درخارج از لانه است درحالیکه ما این فعالیتها را نمیتوانیم ببینیم مورچه ها با مهارت خاصی موادی

را که به لانه می آورند در انبارهای معینی ذخیره می کنند و در نگهداری از آنها دقت و مراقبت بسیار می کنند هنوز تمام راههایی که مورچه برای جلوگیری از فاسد شدن مواد غذایی به کار می برد برای بشر فاش نشده است.

اما این مسئله برای محققان روشن شده است که اگر مورچه ها را از لانه خود بیرون کنند مواد غذایی که ذخیره کرده اند فاسد می شود اما با بودن مورچه ها در لانه هایشان مواد غذایی فاسد نمی شود جمعی از مورچه ها که دارای آرواره های نیرومندی هستند - نقش یک آسیاب را ایفا می کنند یعنی گندم و امثال آن را با آرواره های خود - خرد می کنند و به صورت آرد درمی آورند و آن را در مخزنهای مخصوصی ذخیره می نمایند تا در فصل زمستان مورد استفاده قرار گیرد.

در جهان مورچه ها فداکاری بسیار جالبی نیز مشاهده می شود دانشمندان پس از تحقیقات بسیار متوجه شده اند که در لانه نوعی از مورچه ها که هریک به
کار مخصوصی مشغول هستند از یکی از مورچه ها به عنوان انبار استفاده می شود این مورچه دارای کیسه نسبتا بزرگی است که در این کیسه شهد نباتات را ذخیره می کند و سپس مانند یک بادکنک کوچکی که پر از شهد است به سقف لانه آویزان می شود تا مورچه های دیگر از شهدی که در آن کیسه ذخیره شده بخورند.

تعدادی از مورچه ها نیز مامور مواظبت و نگهداری از نوزدان هستند آنها به قدری جدی و با شوق این کار را انجام می دهند که درموقع حمل و نقل اگر دو پای عقب آنها را قطع کنند از نوزاد دست بر نمی دارند و با سعی و همت آن را به وسیله شاخکهای خود حمل می کنند تا به جای مطمئنی برسانند.

در دنیای اسرار آمیز مورچه ها - نکته های بسیار زیادی وجود دارد که ما به همین مقدار اکتفا کرده و در پایان به این حقیقت معترف می شویم که زندگی منظم همکاری حیرت انگیز و فعالیتهای حساب شده این حشره کوچک جز با الهامات خداوند دانا و حکیم امکان پذیر نیست.

آیا این شگفتی ها وجود خداوندی حکیم و بزرگی را اثبات نمی کند .!!؟؟